Jeśli po wypadku krew tryska lub wypływa ciągłym strumieniem, najpierw mocno uciskaj ranę i zadzwoń pod 112. Nie próbuj od razu jej dezynfekować. Załóż rękawiczki, jeśli je masz, a po opanowaniu krwawienia oczyść ranę i osłoń ją jałowym opatrunkiem.
Jak szybko ocenić rodzaj urazu?
Najpierw sprawdź, czy miejsce zdarzenia jest bezpieczne, a następnie oceń intensywność krwawienia, głębokość rany i obecność ciała obcego. Poniższe zestawienie pomaga ustalić pierwszą reakcję:
| Rodzaj urazu | Pierwsza reakcja | Czy wzywać pogotowie? |
|---|---|---|
| Silny krwotok | Natychmiastowy, bezpośredni ucisk na ranę | Tak, zadzwoń pod 112 |
| Rana z wbitym ciałem obcym | Nie wyciągaj przedmiotu, ustabilizuj go opatrunkiem | Tak, pilnie |
| Głębokie skaleczenie lub rana szarpana | Ucisk, jałowy opatrunek i ograniczenie ruchu | Tak, wymaga oceny lekarskiej |
| Otarcie lub płytkie skaleczenie | Przemycie wodą albo solą fizjologiczną, następnie osłonięcie rany | Zwykle nie, jeśli rana jest mała i nie ma objawów zakażenia |
Jak zatamować silny krwotok?
Silne krwawienie ma pierwszeństwo przed oczyszczaniem rany. Nie przerywaj ucisku tylko po to, by sprawdzić, czy krew nadal wypływa. Postępuj w następującej kolejności:
- Załóż rękawiczki jednorazowe albo osłoń dłonie innym materiałem, jeśli nie masz rękawiczek.
- Przyłóż do rany jałowy gazik, bandaż lub czysty materiał i mocno uciskaj bezpośrednio miejsce krwawienia.
- Jeśli opatrunek przesiąknie, nie odrywaj go. Dołóż kolejną warstwę i kontynuuj ucisk.
- Po zatrzymaniu krwawienia umocuj materiał bandażem jako opatrunek uciskowy i wezwij pomoc medyczną, jeśli rana jest głęboka, rozległa lub krwawienie było silne.
Opatrunek uciskowy służy do stałego dociskania miejsca krwawienia. Opaska uciskowa, czyli staza, jest przeznaczona do ciężkiego, zagrażającego życiu krwotoku z kończyny, gdy bezpośredni ucisk nie wystarcza albo nie można go utrzymać. Zakłada się ją wysoko i ciasno na kończynie, zgodnie z instrukcją konkretnego wyrobu. Po założeniu nie wolno jej luzować ani zdejmować. Zapisz godzinę założenia i poinformuj o niej ratowników.
Jeśli w ranie tkwi nóż, szkło, pręt lub inny przedmiot, nie wyciągaj go. Usunięcie ciała obcego może gwałtownie nasilić krwawienie i uszkodzenia tkanek. Uciskaj okolice rany, nie sam przedmiot, a materiałami opatrunkowymi ustabilizuj go w miejscu. Nie poruszaj poszkodowanym bez potrzeby i czekaj na pomoc.
Jak opatrzyć drobne skaleczenie lub otarcie?
Przy małej ranie, która nie krwawi intensywnie, możesz działać samodzielnie. Najpierw umyj ręce wodą z mydłem i załóż rękawiczki, jeśli są dostępne. Następnie:
- Przepłucz ranę chłodną, bieżącą wodą lub solą fizjologiczną. Delikatnie usuń widoczne zabrudzenia, ale nie szoruj uszkodzonej skóry.
- Osusz skórę wokół rany jałowym gazikiem. Nie wcieraj materiału w świeże uszkodzenie.
- Zastosuj preparat antyseptyczny przeznaczony do ran, na przykład środek na bazie oktenidyny.
- Osłoń ranę plastrem, jeśli jest mała i sucha, albo jałowym gazikiem przymocowanym bandażem, gdy jest większa, sączy się lub znajduje się w miejscu narażonym na zabrudzenie.
Nie stosuj na świeżą ranę wody utlenionej, spirytusu ani innych preparatów alkoholowych. Mogą podrażniać tkanki, nasilać ból, wysuszać ranę i uszkadzać zdrowe komórki, co może opóźniać gojenie. Jeśli nie masz środka antyseptycznego, dokładne przepłukanie rany wodą lub solą fizjologiczną jest bezpieczniejszym rozwiązaniem niż użycie alkoholu.
Opatrunek zmień, gdy się zabrudzi, przesiąknie albo odklei. Jeśli przykleił się do rany, zwilż go solą fizjologiczną i poczekaj, aż zmięknie. Nie odrywaj go na siłę.
Co powinno znaleźć się w apteczce?
Do podstawowego zabezpieczenia ran przydadzą się:
- rękawiczki jednorazowe
- jałowe gaziki i kompresy
- bandaż elastyczny do wykonania opatrunku uciskowego
- plastry w kilku rozmiarach
- sól fizjologiczna lub płyn do płukania ran
- preparat antyseptyczny na bazie oktenidyny
Kiedy trzeba pilnie skontaktować się z lekarzem?
Pomocy medycznej wymagają rany głębokie, rozległe, szarpane i kłute, a także urazy z wbitym przedmiotem. Skontaktuj się z lekarzem również wtedy, gdy występują:
- krwawienie, którego nie można zatrzymać ciągłym uciskiem
- rozchodzące się brzegi rany, zaburzenia czucia lub trudność w poruszaniu kończyną
- rana silnie zabrudzona ziemią, piaskiem albo rdzą, co wiąże się z ryzykiem tężca
- ugryzienie człowieka lub zwierzęcia
- narastający, pulsujący ból, obrzęk, zaczerwienienie i ocieplenie skóry
- ropna wydzielina, gorączka albo pogorszenie samopoczucia
Przy brudnej ranie, ranie kłutej lub ugryzieniu lekarz oceni także potrzebę profilaktyki przeciwtężcowej i dalszego leczenia. Najważniejsza kolejność pozostaje taka sama: bezpieczeństwo, zatrzymanie silnego krwawienia, wezwanie pomocy, a dopiero potem oczyszczenie i osłonięcie rany.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia zadzwoń pod 112 i postępuj zgodnie z instrukcjami dyspozytora.
