Tak, odcinkowy pomiar prędkości jest w Polsce legalny. System OPP działa na podstawie Prawa o ruchu drogowym, a za jego obsługę w ramach sieci CANARD odpowiada Główny Inspektorat Transportu Drogowego. Legalność całego systemu nie oznacza jednak, że każdy pomiar jest niepodważalny. Konkretny mandat może budzić wątpliwości, gdy urządzenie miało problemy z legalizacją, błędnie zidentyfikowało pojazd albo dokumentacja nie potwierdza prawidłowego przebiegu pomiaru.
Na jakiej podstawie prawnej działa OPP?
Podstawę działania odcinkowego pomiaru prędkości stanowi art. 129g ustawy Prawo o ruchu drogowym. Przepis ten określa kompetencje Inspekcji Transportu Drogowego w zakresie automatycznego nadzoru nad ruchem drogowym. GITD realizuje te zadania za pośrednictwem systemu CANARD, do którego należą między innymi urządzenia OPP.
System nie mierzy prędkości w jednym punkcie, jak klasyczny fotoradar. Rejestruje moment wjazdu i wyjazdu pojazdu z oznakowanego odcinka, a następnie oblicza jego średnią prędkość na podstawie czasu przejazdu i długości trasy. Jeżeli wynik przekracza limit obowiązujący na danym odcinku, dane mogą stać się podstawą postępowania w sprawie wykroczenia.
Warunkiem prawidłowego działania kontroli jest między innymi właściwe oznakowanie początku i końca odcinka oraz sprawność i wymagana kontrola metrologiczna urządzeń. Sama obecność kamer przy drodze nie przesądza jeszcze o ważności konkretnego mandatu. Znaczenie ma to, czy cały pomiar został wykonany i udokumentowany zgodnie z przepisami.
Dlaczego raport NIK wywołał wątpliwości?
Wątpliwości dotyczące OPP wynikają przede wszystkim z ustaleń Najwyższej Izby Kontroli dotyczących legalizacji przyrządów pomiarowych. NIK wskazała, że na sześciu odcinkach przeprowadzono legalizację z naruszeniem wymagań. Problem miał polegać między innymi na wykonaniu zbyt małej liczby pomiarów kontrolnych albo pomiarów przy tej samej prędkości, mimo że procedura wymagała sprawdzenia różnych wartości w obu kierunkach.
Raport obejmował między innymi odcinki na drogach S7, DK9, DW871, DK19, DK94 oraz DK93. W przypadku tunelu Naprawa – Skomielna Biała NIK wskazała, że od listopada 2022 roku do 29 września 2023 roku zarejestrowano co najmniej 24,1 tys. przekroczeń, a nałożone mandaty opiewały na około 1,44 mln zł.
Nie oznacza to jednak, że wszystkie mandaty z wymienionych lokalizacji automatycznie straciły ważność. Raport NIK podważa prawidłowość legalizacji określonych urządzeń, ale o skutkach dla konkretnego postępowania decyduje analiza dokumentacji i okoliczności danej sprawy. Legalność OPP jako rozwiązania ustawowego to inna kwestia niż poprawność pracy urządzenia w konkretnym miejscu i czasie.
Poniższe zestawienie pokazuje, jak różne okoliczności mogą wpływać na ocenę mandatu:
| Sytuacja | Status mandatu | Możliwość podważenia |
|---|---|---|
| Prawidłowa legalizacja i kompletna dokumentacja | Co do zasady mandat ma podstawę prawną | Samo istnienie OPP nie stanowi argumentu przeciwko mandatowi |
| Brak legalizacji albo nieprawidłowa dokumentacja urządzenia | Powstają wątpliwości co do wartości dowodowej pomiaru | Możliwe jest przedstawienie zarzutu w formalnym postępowaniu |
| Błąd w odczycie tablicy lub identyfikacji pojazdu | Dane mogą nie potwierdzać, że chodzi o dany samochód | Można kwestionować przypisanie wykroczenia |
| Nieprawidłowe lub nieczytelne oznakowanie odcinka | Ocena zależy od zakresu i wpływu uchybienia | Może być argumentem, ale nie powoduje automatycznego anulowania mandatu |
Jak rozpoznać, że pomiar może być wadliwy?
Sam fakt otrzymania wezwania z CANARD nie przesądza o błędzie. Wątpliwości mogą pojawić się dopiero po porównaniu danych z dokumentu z rzeczywistym przejazdem i dokumentacją urządzenia. Szczególnej uwagi wymagają następujące sytuacje:
- Numer rejestracyjny albo marka pojazdu nie zgadzają się z samochodem, którym faktycznie poruszał się kierowca.
- Czas wjazdu, czas wyjazdu lub długość odcinka nie pozwalają poprawnie obliczyć średniej prędkości.
- Dokumentacja nie wskazuje jasno miejsca, limitu prędkości albo danych zarejestrowanego przejazdu.
- Pojawiają się informacje o problemach z legalizacją urządzenia w okresie objętym pomiarem.
- Oznakowanie początku lub końca odcinka było zasłonięte, nieczytelne albo niezgodne z organizacją ruchu.
Nie każdy błąd techniczny prowadzi do unieważnienia sprawy. Znaczenie ma jego charakter oraz to, czy wpływa na możliwość wiarygodnego ustalenia wykroczenia. W razie sporu ocenie podlegają konkretne dowody, a nie ogólne przekonanie, że system OPP jest wadliwy.
Co zrobić, jeśli chcesz zakwestionować mandat?
Najgorszym rozwiązaniem jest ignorowanie korespondencji z GITD. Jeżeli uważasz, że pomiar lub przypisanie wykroczenia są nieprawidłowe, trzeba zareagować w przewidzianej prawem formie. Postępowanie można uporządkować w kilku krokach:
- Przeanalizuj wezwanie – sprawdź numer rejestracyjny, markę pojazdu, miejsce, datę, godziny wjazdu i wyjazdu oraz wskazany limit prędkości.
- Zweryfikuj podstawę pomiaru – ustal, czy przedstawione dane pozwalają obliczyć średnią prędkość i czy nie występują rozbieżności w identyfikacji pojazdu.
- Odpowiedz na korespondencję – właściciel lub użytkownik pojazdu powinien zająć stanowisko zgodnie z treścią otrzymanego pisma i obowiązującą procedurą.
- Odmów przyjęcia mandatu, jeśli istnieją konkretne podstawy – w takim przypadku sprawa może zostać skierowana do sądu, który oceni materiał dowodowy.
Odmowa przyjęcia mandatu nie oznacza automatycznego umorzenia sprawy. Przenosi spór na drogę sądową, gdzie trzeba wskazać konkretne uchybienia, na przykład błąd w identyfikacji, brak wiarygodnej dokumentacji albo problem z legalizacją urządzenia. Przy sprawie dotyczącej wysokiej kary, recydywy lub istotnych skutków procesowych zasadne może być skonsultowanie dokumentów z prawnikiem.
Legalny system nie zawsze oznacza bezbłędny mandat
Odcinkowy pomiar prędkości jest legalnym narzędziem automatycznej kontroli ruchu drogowego. Raport NIK pokazał jednak, że w konkretnych lokalizacjach mogły wystąpić nieprawidłowości związane z legalizacją urządzeń. Dlatego trzeba rozdzielić dwie kwestie: zgodność OPP z prawem oraz prawidłowość pojedynczego pomiaru. Mandat można kwestionować tylko na podstawie konkretnych danych i uchybień, a nie samego faktu, że został wystawiony przez system CANARD.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie należy przeanalizować aktualne przepisy oraz treść otrzymanych dokumentów.
