Gaśnica halonowa to historyczne urządzenie wykorzystujące halon, czyli środek gaśniczy skuteczny, ale szkodliwy dla warstwy ozonowej. Oryginalne gaśnice halonowe zostały wycofane z użycia. Produkty sprzedawane dziś pod tą nazwą są zwykle nowoczesnymi gaśnicami na czysty środek gaśniczy, na przykład FE-36 lub FK-5-1-12.
Najważniejsze rozróżnienie: stary halon jest objęty ograniczeniami, natomiast współczesne zamienniki nie zawierają halonu i mogą być przeznaczone do ochrony elektroniki. Nazwa „halonowa” bywa używana potocznie lub marketingowo jako określenie gaśnicy o podobnym zastosowaniu.
Czym była tradycyjna gaśnica halonowa?
Oryginalna gaśnica halonowa zawierała halon, czyli związek chemiczny z grupy fluorowcopochodnych węglowodorów. Środek ten podczas uwalniania szybko przechodził w gaz i przerywał reakcję spalania w płomieniu. Nie chłodził gaszonego przedmiotu tak intensywnie jak woda, nie pozostawiał proszku ani piany i dobrze nadawał się do gaszenia urządzeń elektrycznych.
Problemem okazał się wpływ halonów na warstwę ozonową. Z tego powodu ich produkcja i stosowanie zostały ograniczone w ramach Protokołu Montrealskiego. W praktyce tradycyjnych gaśnic halonowych nie należy traktować jako współczesnego, legalnego wyposażenia do zwykłego obrotu.
Jak działają współczesne gaśnice na czysty środek?
Nowoczesne zamienniki wykorzystują środki takie jak FE-36 albo FK-5-1-12. Są to substancje chemicznie różne od halonów, projektowane z myślą o gaszeniu bez pozostawiania osadu. Działają przede wszystkim przez ograniczenie procesu spalania, a ich właściwości pozwalają chronić delikatne wyposażenie.
W przeciwieństwie do gaśnicy proszkowej po użyciu nie pozostaje warstwa proszku, którą trzeba usuwać z obudów, układów elektronicznych i wentylacji. Czysty środek nie przewodzi prądu i zwykle nie powoduje gwałtownego schłodzenia urządzenia, czyli tak zwanego szoku termicznego. Trzeba jednak zawsze sprawdzić oznaczenia konkretnego modelu, w tym dopuszczalne napięcie i minimalną odległość gaszenia.
Takie gaśnice stosuje się między innymi w miejscach, w których zanieczyszczenie pożarowe mogłoby spowodować większe straty niż sam ogień:
- serwerownie i pomieszczenia z urządzeniami teleinformatycznymi
- archiwa, muzea i biblioteki
- laboratoria oraz pomieszczenia biurowe z elektroniką
- samochody, łodzie, samoloty i inne pojazdy
Ich zaletą jest połączenie szybkiego tłumienia płomieni z ograniczeniem szkód po gaszeniu. Wadą pozostaje zwykle wyższa cena niż w przypadku prostych gaśnic proszkowych. Dlatego wybór zależy od wartości chronionego sprzętu i rodzaju zagrożenia, a nie tylko od ceny samego urządzenia.
Stary halon a nowoczesny czysty środek
| Cecha | Tradycyjny halon | Nowoczesny czysty środek |
|---|---|---|
| Wpływ na ozon | Uszkadzał warstwę ozonową | Nie zawiera tradycyjnego halonu |
| Status prawny | Produkcja i zwykłe stosowanie zostały wycofane | Może być legalnie stosowany, jeśli urządzenie spełnia wymagane normy |
| Osad po gaszeniu | Nie pozostawiał proszku ani piany | Nie pozostawia typowego osadu gaśniczego |
| Zastosowanie | Historycznie elektronika, lotnictwo i instalacje specjalne | Serwerownie, laboratoria, archiwa i pojazdy |
Oznaczenie „gaśnica halonowa” nie wystarcza więc do oceny produktu. Trzeba odczytać etykietę i sprawdzić, jaki czynnik znajduje się w środku. Jeśli jest nim FE-36 lub FK-5-1-12, mówimy o nowoczesnym środku zastępującym halon, a nie o oryginalnym halonie.
Co prawo mówi o gaśnicach halonowych?
Międzynarodowe ograniczenia dotyczące substancji niszczących warstwę ozonową doprowadziły do zakończenia produkcji nowych halonów w 1994 roku, z wyjątkami dotyczącymi szczególnych zastosowań. W Unii Europejskiej systemy i gaśnice zawierające halony zostały objęte obowiązkiem wycofania, z uwzględnieniem ściśle określonych odstępstw.
Nie oznacza to zakazu wszystkich gaśnic na gaz. Zakaz dotyczy tradycyjnego halonu, a nie automatycznie każdego urządzenia określanego potocznie jako halonowe. Współczesny produkt należy oceniać na podstawie czynnika gaśniczego, oznaczeń, deklaracji zgodności i przeznaczenia wskazanego przez producenta.
Najprościej zapamiętać to tak: stara gaśnica halonowa jest rozwiązaniem historycznym, a współczesna „halonowa” gaśnica na czysty środek to najczęściej zamiennik przeznaczony do gaszenia bez osadu, między innymi elektroniki.
