Przepisy dotyczące przepadku samochodu za jazdę po alkoholu obowiązują od 14 marca 2024 roku. Wprowadziły one do Kodeksu karnego możliwość orzeczenia przepadku pojazdu mechanicznego albo jego równowartości. W zależności od stężenia alkoholu, spowodowania wypadku i wcześniejszej karalności kierowcy przepadek może być obowiązkowy albo zależeć od decyzji sądu.
Kiedy konfiskata samochodu jest obowiązkowa, a kiedy fakultatywna?
Podstawę prawną stanowi między innymi art. 44b Kodeksu karnego. Przepadek pojazdu dotyczy samochodów i innych pojazdów mechanicznych prowadzonych w ruchu lądowym. Nie chodzi o samo zatrzymanie auta przez policję, lecz o środek karny orzekany przez sąd w wyroku.
Stan nietrzeźwości zaczyna się od przekroczenia 0,5 promila alkoholu we krwi albo 0,25 mg/dm³ w wydychanym powietrzu. Najważniejsze zależności przedstawia tabela:
| Sytuacja | Próg alkoholu | Rodzaj przepadku |
|---|---|---|
| Prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości | Co najmniej 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm³ w wydychanym powietrzu | Co do zasady obligatoryjny |
| Spowodowanie wypadku w stanie nietrzeźwości | Od 0,5 do 1,5 promila we krwi | Fakultatywny, czyli zależny od decyzji sądu |
| Spowodowanie wypadku przy stężeniu przekraczającym 1 promil | Powyżej 1 promila we krwi lub 0,5 mg/dm³ w wydychanym powietrzu | Obligatoryjny |
| Ponowne skazanie za prowadzenie w stanie nietrzeźwości | Co najmniej 0,5 promila we krwi | Obligatoryjny w warunkach recydywy |
Próg 1,5 promila nie oznacza jednak, że sąd nie ma żadnej możliwości odstąpienia od przepadku. W wyjątkowym wypadku, uzasadnionym szczególnymi okolicznościami, sąd może zrezygnować z orzeczenia tej sankcji. Jest to wyjątek oceniany indywidualnie, a nie standardowa droga uniknięcia przepadku.
Przy niższym stężeniu alkoholu przepadek może być fakultatywny, zwłaszcza gdy kierowca spowodował wypadek. Oznacza to, że sąd analizuje okoliczności czynu i nie musi automatycznie odbierać pojazdu. Samo przekroczenie 0,5 promila, bez dodatkowych przesłanek, nie prowadzi w każdym przypadku do obowiązkowego przepadku auta.
Co dzieje się, gdy samochód nie jest wyłączną własnością sprawcy?
Fizyczny przepadek pojazdu nie jest orzekany, gdy w chwili popełnienia przestępstwa auto nie stanowiło wyłącznej własności sprawcy. W takiej sytuacji sąd może orzec przepadek równowartości pojazdu, czyli sankcję pieniężną odnoszącą się do wartości auta.
Przepadek równowartości może dotyczyć między innymi następujących sytuacji:
- Współwłasność – kierowca posiada pojazd razem z inną osobą.
- Leasing lub najem długoterminowy – formalnym właścicielem samochodu pozostaje firma leasingowa albo wynajmujący.
- Samochód pożyczony – auto należy do innej osoby, choć sprawca prowadził je podczas zdarzenia.
- Pojazd zbyty, ukryty albo utracony po przestępstwie – sprzedaż lub przekazanie samochodu nie eliminuje odpowiedzialności majątkowej.
Wartość pojazdu ustala się przede wszystkim na podstawie polisy ubezpieczeniowej z roku popełnienia przestępstwa. Jeżeli takiej polisy nie ma, bierze się pod uwagę średnią wartość rynkową porównywalnego auta, z uwzględnieniem między innymi marki, modelu, rocznika, rodzaju nadwozia, napędu, silnika i przybliżonego przebiegu. Przy szczególnych cechach pojazdu sąd może skorzystać z opinii biegłego.
Osobno traktowany jest pojazd służbowy prowadzony przez pracownika w ramach obowiązków zawodowych polegających na kierowaniu. W takim przypadku nie orzeka się przepadku auta ani jego równowartości. Zamiast tego sąd orzeka nawiązkę na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości co najmniej 5000 zł. Górna granica nawiązki wynosi 100 000 zł.
Przepadku nie orzeka się także wtedy, gdy jest on niemożliwy lub niecelowy z powodu utraty, zniszczenia albo znacznego uszkodzenia pojazdu. W zależności od podstawy sąd może zastosować przewidzianą prawem sankcję finansową.
Jak wygląda procedura od zatrzymania do wyroku?
Zatrzymanie samochodu przez policję nie jest jeszcze jego konfiskatą. Ostateczny przepadek może orzec wyłącznie sąd. Procedura przebiega zasadniczo w następującej kolejności:
- Policja zatrzymuje kierowcę i przeprowadza badanie trzeźwości. Jeżeli zachodzą ustawowe przesłanki, pojazd może zostać tymczasowo zatrzymany.
- Samochód może trafić na parking depozytowy na okres do 7 dni.
- Prokurator może wydać postanowienie o zabezpieczeniu pojazdu na czas postępowania.
- Sąd ocenia dowody, stężenie alkoholu, własność pojazdu oraz okoliczności zdarzenia.
- W wyroku kończącym postępowanie sąd orzeka przepadek pojazdu, jego równowartość, nawiązkę albo odstępuje od zastosowania tej sankcji, jeśli pozwalają na to przepisy.
Jeżeli przepadek pojazdu się uprawomocni, auto przechodzi na rzecz Skarbu Państwa i może zostać zbyte w przewidzianym prawem trybie. Samo wcześniejsze zatrzymanie samochodu ma charakter zabezpieczający i nie przesądza jeszcze o końcowym rozstrzygnięciu.
Najkrócej: konfiskata samochodu obowiązuje w polskim prawie od 14 marca 2024 roku, ale nie każda jazda po alkoholu prowadzi automatycznie do utraty auta. Decydują przede wszystkim stężenie alkoholu, wypadek lub recydywa oraz to, czy sprawca był wyłącznym właścicielem pojazdu.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W konkretnej sprawie znaczenie mogą mieć szczegóły zdarzenia, wyniki badań oraz aktualne brzmienie przepisów.
