Nie ma jednego terminu, po którym „mandat z fotoradaru” automatycznie się przedawnia. Trzeba rozdzielić kilka etapów sprawy. Karalność wykroczenia co do zasady ustaje po roku od jego popełnienia, a jeżeli w tym czasie wszczęto postępowanie – po upływie 2 lat od zakończenia tego rocznego okresu. Z kolei nałożenie mandatu jest możliwe w ciągu 60 dni od ustalenia sprawcy. Popularny termin 180 dni nie obowiązuje w obecnym stanie prawnym.
Najpierw wezwanie, dopiero potem mandat
Fotoradar rejestruje pojazd, numer rejestracyjny, miejsce, datę i godzinę zdarzenia oraz zmierzoną prędkość. Samo zdjęcie nie oznacza jednak, że właściciel samochodu od razu otrzyma mandat.
CANARD, czyli Centrum Automatycznego Nadzoru nad Ruchem Drogowym działające w ramach Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego, najpierw ustala właściciela pojazdu na podstawie danych z Centralnej Ewidencji Pojazdów. Następnie wysyła wezwanie do wskazania kierującego. Ten dokument nie jest mandatem i nie stanowi jeszcze podstawy do zapłaty grzywny.
Po odebraniu wezwania termin na odpowiedź wynosi zwykle 7 dni. Właściciel może wskazać siebie jako kierującego, wskazać inną osobę albo złożyć oświadczenie zgodne z sytuacją opisaną w formularzu. Odpowiedź można przekazać pocztą, przez eBOK CANARD lub w sposób wskazany w otrzymanym piśmie.
Jak wygląda procedura krok po kroku?
Kolejność czynności po zarejestrowaniu wykroczenia przez urządzenie rejestrujące wygląda następująco:
- Fotoradar rejestruje naruszenie i zapisuje dane potrzebne do identyfikacji pojazdu.
- CANARD ustala właściciela lub posiadacza samochodu w Centralnej Ewidencji Pojazdów.
- Właściciel odbiera wezwanie i w ciągu 7 dni od odbioru odsyła właściwe oświadczenie.
- Po ustaleniu sprawcy CANARD może wystawić mandat, wysłać wezwanie do wskazanej osoby albo skierować sprawę do sądu.
Mandat karny może zostać wystawiony dopiero wtedy, gdy sprawca został ustalony i wyraził zgodę na jego przyjęcie. Jeżeli kierujący odmówi przyjęcia mandatu, sprawa może zostać przekazana do sądu. Samo nieodebranie lub zignorowanie pierwszego pisma nie powoduje automatycznego zakończenia sprawy.
Najważniejsze terminy w sprawie z fotoradaru
| Rodzaj terminu | Czas trwania | Podstawa lub uwagi |
|---|---|---|
| Odpowiedź na wezwanie CANARD | 7 dni od odbioru | Termin wskazany w formularzu i pouczeniu do wezwania |
| Nałożenie mandatu | 60 dni od ustalenia sprawcy | Art. 97 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia |
| Przedawnienie karalności wykroczenia | 1 rok od popełnienia czynu | Jeżeli w tym czasie nie wszczęto postępowania |
| Przedawnienie po wszczęciu postępowania | 2 lata od zakończenia pierwszego roku | Art. 45 Kodeksu wykroczeń |
Przepisy nie wskazują jednego terminu, na przykład 30 albo 180 dni, w którym pierwsze wezwanie musi dotrzeć do właściciela pojazdu. Czas oczekiwania zależy od analizy materiału, ustalenia właściciela i dalszych czynności organu. Termin 60 dni dotyczy już nałożenia mandatu po ustaleniu sprawcy, a nie wysłania pierwszego wezwania.
Czym jest przedawnienie karalności wykroczenia?
W potocznym języku mówi się o przedawnieniu mandatu, ale prawnie trzeba odróżnić dwie sytuacje. Pierwsza dotyczy tego, czy można jeszcze ukarać sprawcę za wykroczenie. Druga dotyczy wykonania kary, która została już prawomocnie nałożona.
Zgodnie z art. 45 § 1 Kodeksu wykroczeń karalność wykroczenia ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynął rok. Jeżeli w tym okresie wszczęto postępowanie, karalność ustaje z upływem 2 lat od zakończenia tego rocznego okresu.
W praktyce oznacza to dwie podstawowe możliwości:
- Jeżeli w ciągu roku od zdarzenia nie wszczęto postępowania, karalność wykroczenia ustaje po upływie roku od jego popełnienia.
- Jeżeli w pierwszym roku wszczęto postępowanie, termin wydłuża się do 2 lat liczonych od zakończenia tego pierwszego roku.
Przykładowo, gdy wykroczenie popełniono 10 kwietnia 2026 roku, a w ciągu pierwszego roku nie wszczęto postępowania, zasadniczy termin przedawnienia przypada na 10 kwietnia 2027 roku. Jeżeli postępowanie wszczęto w tym pierwszym roku, końcową datę trzeba ustalić według reguły z art. 45 Kodeksu wykroczeń, czyli po upływie 2 lat od zakończenia pierwszego roku.
Jeżeli sprawa trafiła do sądu, nie należy przyjmować, że zawsze kończy się po prostu po dwóch latach od dnia zdarzenia. Znaczenie ma data formalnego wszczęcia postępowania oraz dokumenty znajdujące się w aktach. Wątpliwości w sprawie sądowej mogą wymagać sprawdzenia wniosku o ukaranie, wyroku nakazowego i innych czynności procesowych.
Przedawnienie karalności wykroczenia nie jest tym samym co termin wykonania już prawomocnie orzeczonej grzywny. Jeżeli mandat został przyjęty, odpowiedzialność za czyn została co do zasady rozstrzygnięta. Wtedy analizuje się przede wszystkim obowiązek zapłaty oraz ewentualne szczególne podstawy uchylenia mandatu, a nie ponowne przedawnienie samego wykroczenia.
Co zrobić, gdy sprawa trwa długo?
Nie ignoruj korespondencji z CANARD ani z sądu, nawet jeśli od wykonania zdjęcia minęło wiele miesięcy. Nieodebrany list po prawidłowym awizowaniu może zostać uznany za doręczony, a termin na odpowiedź może zacząć biec bez faktycznego zapoznania się z pismem.
Sprawdź datę popełnienia wykroczenia, datę odbioru wezwania oraz treść pouczeń. Jeżeli sprawa trafiła do sądu, ustal także, kiedy formalnie wszczęto postępowanie. W razie podejrzenia przedawnienia trzeba wskazać tę okoliczność w piśmie lub podczas postępowania. Samo przekonanie, że „minęło dużo czasu”, nie wystarcza bez porównania konkretnych dat.
Najważniejsze rozróżnienie jest proste: wezwanie do wskazania kierującego nie jest mandatem, 60 dni dotyczy nałożenia mandatu od ustalenia sprawcy, a 1 rok lub wydłużony termin przewidziany w art. 45 Kodeksu wykroczeń dotyczy przedawnienia karalności samego wykroczenia.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawie, która trafiła do sądu lub wymaga oceny konkretnych dat i dokumentów, warto skonsultować się z prawnikiem.
