Policjant zatrzyma prawo jazdy przede wszystkim za jazdę po alkoholu lub środku działającym podobnie, przekroczenie prędkości o więcej niż 50 km/h, nadmierną liczbę pasażerów, określone naruszenia w okresie próbnym oraz przekroczenie limitu punktów w przypadkach wskazanych w ustawie. W niektórych sytuacjach zatrzymanie jest obowiązkiem funkcjonariusza, a w innych jego uprawnieniem. Samo zatrzymanie nie oznacza jeszcze ostatecznego odebrania uprawnień.
Na czym polega zatrzymanie prawa jazdy?
Podstawą działania Policji jest art. 135 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Przy polskim prawie jazdy zatrzymanie zwykle odbywa się elektronicznie, przez wpis w Centralnej Ewidencji Kierowców. Kierowca może więc nadal mieć plastikowy dokument w portfelu, ale w systemie widnieje informacja o jego zatrzymaniu.
Funkcjonariusz wydaje pokwitowanie. To ono wskazuje, czy kierowca może jeszcze prowadzić i przez jaki czas. Zatrzymanie ma charakter tymczasowy. O dalszych konsekwencjach może rozstrzygać starosta, prokurator albo sąd, zależnie od przyczyny interwencji.
Za jakie naruszenia policjant musi lub może zatrzymać prawo jazdy?
Art. 135 rozróżnia przypadki obligatoryjne, w których policjant zatrzymuje dokument, oraz fakultatywne, w których może to zrobić na podstawie uzasadnionego podejrzenia. Najważniejsze sytuacje przedstawia tabela:
| Naruszenie | Typ zatrzymania |
|---|---|
| Uzasadnione podejrzenie jazdy w stanie nietrzeźwości, po użyciu alkoholu albo środka działającego podobnie | Obligatoryjne |
| Przekroczenie prędkości o więcej niż 50 km/h w obszarze zabudowanym albo na jednojezdniowej drodze dwukierunkowej poza obszarem zabudowanym | Obligatoryjne |
| Przewożenie nadmiernej liczby osób, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków | Obligatoryjne |
| Drift albo jazda z kołem oderwanym od nawierzchni | Obligatoryjne |
| Wybrane manipulacje przy tachografie podczas przewozu drogowego | Obligatoryjne |
| Przekroczenie 24 punktów w ustawowo określonym okresie lub 20 punktów w pierwszym roku od wydania prawa jazdy | Obligatoryjne |
| Brak wymaganych dokumentów dotyczących blokady alkoholowej albo jazda pojazdem bez wymaganej blokady | Obligatoryjne |
| Uzasadnione podejrzenie przestępstwa lub wykroczenia, za które sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów | Fakultatywne |
W przypadku nadmiernej liczby pasażerów zatrzymanie nie następuje, gdy nadwyżka nie przekracza dwóch osób w samochodzie osobowym lub ciężarowym albo pięciu osób w autobusie. Przepis przewiduje też wyjątki dotyczące niektórych autobusów wykonujących publiczny transport zbiorowy.
Policjant może zatrzymać prawo jazdy po podejrzeniu między innymi spowodowania zagrożenia w ruchu drogowym, wypadku lub poważnej kolizji, jeżeli czyn może skutkować sądowym zakazem prowadzenia pojazdów. W tym wariancie nie działa automatyzm. Funkcjonariusz ocenia, czy istnieją podstawy do zatrzymania dokumentu.
Samo przejechanie na czerwonym świetle nie oznacza w każdej sytuacji obowiązkowego zatrzymania prawa jazdy. Może jednak stać się podstawą zatrzymania fakultatywnego, jeżeli okoliczności wskazują na czyn zagrożony zakazem prowadzenia pojazdów.
Czy po zatrzymaniu prawa jazdy można dalej prowadzić?
Nie zawsze. Zakres uprawnienia wynika z pokwitowania oraz przyczyny zatrzymania. Najważniejsze terminy są następujące:
| Powód zatrzymania | Czas ważności pokwitowania |
|---|---|
| Przekroczenie prędkości, nadmiar pasażerów, drift lub określone naruszenia tachografu | 24 godziny |
| Przekroczenie limitu punktów lub naruszenie zakazu w okresie próbnym | 24 godziny |
| Podejrzenie przestępstwa albo wykroczenia zagrożonego zakazem prowadzenia pojazdów | 7 dni |
| Upływ terminu ważności prawa jazdy | 7 dni |
| Podejrzenie jazdy po alkoholu lub środku działającym podobnie | Brak prawa do dalszej jazdy |
| Brak wymaganej blokady alkoholowej lub dokumentów dotyczących jej używania | Brak prawa do dalszej jazdy |
Termin liczy się od chwili zatrzymania. Po jego upływie dalsze prowadzenie pojazdu może prowadzić do kolejnych konsekwencji. Nie należy zakładać, że możliwość korzystania z samochodu trwa do końca dnia kalendarzowego.
Zatrzymanie a odebranie uprawnień
Zatrzymanie dokumentu przez Policję nie jest tym samym co cofnięcie uprawnień ani sądowy zakaz prowadzenia pojazdów. Policjant podejmuje czynność na miejscu, a dalsze rozstrzygnięcie zależy od podstawy prawnej.
W sprawach dotyczących podejrzenia przestępstwa dokument lub informacja o zatrzymaniu trafia do prokuratora albo sądu. Sąd może później orzec zakaz prowadzenia pojazdów. W sprawach administracyjnych, takich jak zatrzymanie prawa jazdy za przekroczenie prędkości o więcej niż 50 km/h, decyzję podejmuje starosta. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygnaturze K 4/21 nie zniósł samej kontroli ani obowiązku reakcji funkcjonariusza, lecz zakwestionował automatyzm dalszego postępowania bez uwzględnienia okoliczności sprawy.
Jak złożyć zażalenie na zatrzymanie?
Na postanowienie sądu albo prokuratora o zatrzymaniu prawa jazdy można złożyć zażalenie. Należy zrobić to w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia. Procedura wygląda następująco:
- Odbierz postanowienie i sprawdź datę jego doręczenia.
- Opisz, z jakim rozstrzygnięciem się nie zgadzasz i przedstaw konkretne argumenty oraz dowody.
- Złóż zażalenie do właściwego sądu za pośrednictwem prokuratora, jeżeli to prokurator wydał postanowienie, albo bezpośrednio do sądu, jeżeli postanowienie wydał sąd.
- Zachowaj potwierdzenie złożenia pisma i nie prowadź pojazdu po upływie terminu wskazanego w pokwitowaniu.
Zażalenie nie zastępuje decyzji o zwrocie prawa jazdy i samo w sobie nie zawsze pozwala kontynuować jazdę. W razie sprawy karnej albo sporu co do podstaw zatrzymania znaczenie mają konkretne dowody, między innymi wynik badania, zapis pomiaru prędkości, dokumentacja kontroli i opis zdarzenia.
Artykuł przedstawia ogólne zasady wynikające z przepisów o ruchu drogowym i nie stanowi porady prawnej dla konkretnej sprawy.
