Pierwsza pomoc to proste działania podejmowane przez świadka zdarzenia, aby podtrzymać życie, ograniczyć skutki urazu lub nagłego zachorowania i pomóc poszkodowanemu do czasu przyjazdu profesjonalnych służb. W sytuacji zagrożenia liczą się sekundy, ale pomagający nie musi narażać własnego życia.
Czym jest pierwsza pomoc?
Pierwsza pomoc obejmuje czynności wykonywane na miejscu wypadku, urazu albo nagłego pogorszenia stanu zdrowia. Może polegać na ocenie przytomności i oddechu, wezwaniu pomocy, rozpoczęciu RKO, użyciu AED, ułożeniu osoby nieprzytomnej oddychającej w pozycji bocznej lub zatamowaniu silnego krwawienia.
Nie trzeba być lekarzem ani ratownikiem medycznym, aby jej udzielić. Każdy świadek może rozpocząć podstawowe działania w zakresie swoich umiejętności. Najważniejsze są szybkie rozpoznanie zagrożenia, wezwanie służb i niedopuszczenie do pogorszenia stanu poszkodowanego.
Bezpieczeństwo ratownika jest pierwszym krokiem. Jeśli na miejscu są ogień, ruch uliczny, przewody elektryczne, toksyczne opary albo inne zagrożenia, nie podchodź do poszkodowanego. Oddal się w bezpieczne miejsce i zadzwoń pod numer alarmowy.
Czy udzielenie pierwszej pomocy jest obowiązkiem?
Tak. Art. 162 § 1 Kodeksu karnego przewiduje obowiązek udzielenia pomocy osobie znajdującej się w bezpośrednim niebezpieczeństwie utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, o ile można to zrobić bez narażania siebie lub innej osoby na podobne niebezpieczeństwo. Za nieudzielenie pomocy grozi kara pozbawienia wolności do 3 lat.
Ten przepis nie wymaga podejmowania ryzykownych działań. Jeżeli nie możesz bezpiecznie podejść, Twoim obowiązkiem jest przede wszystkim skuteczne wezwanie służb i przekazanie dyspozytorowi informacji o zagrożeniu. Nie musisz wchodzić do płonącego budynku, podchodzić do zerwanych przewodów ani wchodzić na niestabilny lód.
Prawo przewiduje także sytuacje, w których nieudzielenie pomocy nie jest przestępstwem, między innymi gdy pomoc wymaga zabiegu lekarskiego albo na miejscu może pojawić się niezwłoczna pomoc powołanej do tego instytucji lub osoby.
Osoba działająca w dobrej wierze nie powinna rezygnować z pomocy wyłącznie z obawy przed popełnieniem błędu. Jeżeli wykonujesz podstawowe czynności zgodnie ze swoją wiedzą i chcesz ratować życie, sam fakt, że działanie nie było idealne, nie oznacza automatycznie odpowiedzialności karnej. Zakres ochrony prawnej zależy jednak od okoliczności konkretnego zdarzenia.
Jak postępować krok po kroku?
W pierwszych minutach zastosuj prostą kolejność działań. Nie trać czasu na długą ocenę sytuacji, ale też nie pomijaj własnego bezpieczeństwa:
- Sprawdź bezpieczeństwo. Rozejrzyj się i oceń, czy możesz podejść bez ryzyka. Poproś osoby postronne o zabezpieczenie miejsca, na przykład ustawienie trójkąta ostrzegawczego przy wypadku drogowym.
- Sprawdź przytomność. Podejdź, przedstaw się, głośno zapytaj, czy poszkodowany Cię słyszy, i delikatnie dotknij jego ramienia. Brak reakcji oznacza, że trzeba działać jak przy nieprzytomnym.
- Udrożnij drogi oddechowe. Ułóż jedną rękę na czole, drugą na żuchwie i delikatnie odchyl głowę do tyłu. Usuń tylko widoczne ciało obce z jamy ustnej, bez wkładania palców na ślepo.
- Oceń oddech. Przez maksymalnie 10 sekund sprawdzaj, czy widzisz ruchy klatki piersiowej, słyszysz oddech i czujesz wydychane powietrze. Pojedyncze westchnienia lub nieregularne, agonalne oddechy traktuj jak brak prawidłowego oddechu.
- Wezwij pomoc. Zadzwoń pod 112 lub 999. Jeśli są inni świadkowie, wskaż konkretną osobę i poleć jej wykonanie telefonu oraz przyniesienie AED.
- Rozpocznij działanie. Jeśli poszkodowany nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, rozpocznij RKO. Jeżeli jest nieprzytomny, ale oddycha, ułóż go w pozycji bocznej ustalonej, o ile nie podejrzewasz urazu, przy którym poruszanie mogłoby pogorszyć stan.
RKO wykonuj na twardym podłożu. Ułóż dłonie na środku klatki piersiowej i prowadź 30 uciśnięć oraz 2 oddechy ratownicze. Uciśnięcia powinny mieć tempo około 100–120 na minutę. Jeśli nie chcesz lub nie możesz wykonywać oddechów, prowadź nieprzerwane uciśnięcia klatki piersiowej. Dyspozytor może udzielać Ci instrukcji przez telefon.
Jeśli w pobliżu znajduje się automatyczny defibrylator zewnętrzny AED, włącz go i wykonuj polecenia głosowe. Urządzenie analizuje rytm serca i informuje, kiedy można przykleić elektrody oraz kiedy nie wolno dotykać poszkodowanego. RKO kontynuuj do przyjazdu służb, odzyskania przytomności i prawidłowego oddechu, wyczerpania sił albo pojawienia się zagrożenia.
Jak wezwać pomoc?
W Polsce numerem uniwersalnym jest 112. Połączenie jest bezpłatne. W sprawach medycznych można także zadzwonić pod 999. Numer 112 służy do przekazywania zgłoszeń, w których potrzebna może być pomoc kilku służb.
| Numer | Służba | Zastosowanie |
|---|---|---|
| 112 | Numer alarmowy | Nagłe zagrożenie życia, zdrowia, bezpieczeństwa lub mienia, także gdy potrzebnych jest kilka służb |
| 999 | Pogotowie ratunkowe | Nagłe zagrożenie zdrowia lub życia wymagające pomocy medycznej |
| 998 | Straż pożarna | Pożar, wyciek, katastrofa, zagrożenie chemiczne lub techniczne |
| 997 | Policja | Przestępstwo, przemoc, zagrożenie bezpieczeństwa lub porządku publicznego |
Podczas rozmowy mów spokojnie, odpowiadaj na pytania dyspozytora i nie rozłączaj się pierwszy. Przygotuj następujące informacje:
- Co się stało i jakie są objawy lub obrażenia.
- Gdzie dokładnie znajduje się poszkodowany, najlepiej z adresem, nazwą drogi albo charakterystycznym punktem.
- Ilu jest poszkodowanych i w jakim są przybliżonym wieku.
- Czy poszkodowany jest przytomny i czy prawidłowo oddycha.
- Jak masz na imię i pod jakim numerem telefonu można się z Tobą skontaktować.
Łańcuch przeżycia – dlaczego czas ma znaczenie?
W przypadku nagłego zatrzymania krążenia pierwsze minuty mogą zdecydować o przeżyciu i późniejszym stanie zdrowia. Określenia „złota godzina” i „platynowe minuty” przypominają, że pomoc świadka zaczyna się zanim dotrze zespół ratownictwa medycznego. „Platynowe minuty” odnoszą się do pierwszych minut po zatrzymaniu krążenia, gdy szybkie działania mogą podtrzymać przepływ krwi do mózgu i serca.
Europejska Rada Resuscytacji opisuje ten proces jako cztery połączone ogniwa:
- Wczesne rozpoznanie i wezwanie pomocy – szybka ocena stanu poszkodowanego oraz telefon pod 112 lub 999.
- Wczesne rozpoczęcie RKO – uciśnięcia klatki piersiowej podtrzymują krążenie do czasu przyjazdu służb.
- Wczesna defibrylacja – użycie AED może pomóc przywrócić prawidłowy rytm serca, jeśli urządzenie zaleci wyładowanie.
- Wczesna opieka specjalistyczna – przejęcie działań przez ratowników oraz dalsze leczenie po przywróceniu krążenia.
Każde ogniwo zależy od poprzedniego. Sam telefon nie zastąpi RKO, a RKO nie zastąpi defibrylacji lub pomocy medycznej, gdy są potrzebne.
Jak przełamać obawę przed pomaganiem?
Jedną z najczęstszych obaw jest możliwość złamania żebra podczas uciskania klatki piersiowej. Taki uraz może się zdarzyć, ale w sytuacji braku prawidłowego oddechu najgorszym rozwiązaniem jest bezczynność. Przerwanie RKO tylko z powodu lęku przed wykonaniem jej nieidealnie może pozbawić poszkodowanego jedynej szansy na przeżycie.
Nie musisz znać wszystkich procedur. Zadbaj o bezpieczeństwo, zadzwoń pod 112, słuchaj dyspozytora i wykonuj czynności, które potrafisz. Wezwanie pomocy i rozpoczęcie prostych działań jest lepsze niż czekanie bez żadnej reakcji.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje szkolenia z pierwszej pomocy ani instrukcji dyspozytora numeru alarmowego. W sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia zadzwoń pod 112 albo 999.
