Dla większości nieprzytomnych osób, które oddychają prawidłowo, można wybrać dowolny bok. Nie ma jednej „właściwej” strony. Liczy się stabilne ułożenie, swobodny oddech i drożność dróg oddechowych. Wyjątkiem jest zaawansowana ciąża – wtedy preferuje się lewy bok.
Który bok wybrać?
Pozycja bezpieczna, nazywana też pozycją boczną ustaloną, chroni osobę nieprzytomną przed zapadaniem się języka i zachłyśnięciem. Bok wybierz przede wszystkim tak, aby łatwo było bezpiecznie obrócić poszkodowanego i kontrolować jego oddech. Znaczenie ma też ukształtowanie terenu oraz ewentualne przeszkody wokół ciała.
Po ułożeniu nie może dochodzić do ucisku na klatkę piersiową. Głowa powinna być delikatnie odchylona, aby drogi oddechowe pozostały drożne. U kobiety w zaawansowanej ciąży wybierz lewy bok, ponieważ takie ułożenie ogranicza ryzyko ucisku macicy na duże naczynia krwionośne.
Jak wykonać pozycję bezpieczną?
Najpierw upewnij się, że osoba jest nieprzytomna, ale oddycha prawidłowo. Wezwij pomoc pod numerem 112 lub 999 i wykonaj kolejne czynności:
- Zdejmij poszkodowanemu okulary, jeśli je ma. Uklęknij przy jego boku i wyprostuj nogi.
- Rękę znajdującą się bliżej ciebie ułóż pod kątem około 90 stopni w stosunku do tułowia. Zegnij ją w łokciu tak, aby dłoń była skierowana ku górze.
- Dalszą rękę przełóż w poprzek klatki piersiowej. Grzbiet dłoni przyłóż do policzka po swojej stronie i przytrzymaj ją w tym miejscu.
- Chwyć dalszą nogę nieco powyżej kolana i zegnij ją, pozostawiając stopę na podłożu.
- Pociągnij za zgięte kolano w swoją stronę. Obróć poszkodowanego na bok, kontrolując ruch drugą ręką.
- Ułóż górną nogę tak, aby biodro i kolano były zgięte mniej więcej pod kątem 90 stopni. Dzięki temu ciało pozostanie stabilne.
- Delikatnie odchyl głowę do tyłu i sprawdź, czy nic nie blokuje przepływu powietrza. Usta powinny być skierowane tak, aby treść z jamy ustnej mogła swobodnie wypływać.
Wykonuj ruchy spokojnie, bez naciskania na klatkę piersiową. Jeżeli podczas obracania pojawi się silny opór lub wyraźny ból, nie używaj siły i ponownie oceń, czy nie doszło do poważnego urazu.
Kiedy nie stosować pozycji bezpiecznej?
Pozycja boczna ustalona dotyczy osoby nieprzytomnej, która oddycha prawidłowo. W innych sytuacjach może być niewłaściwa albo wymagać pozostawienia poszkodowanego w pozycji zastanej. Najważniejsze różnice przedstawia tabela:
| Sytuacja | Działanie | Uwagi |
|---|---|---|
| Nieprzytomny, prawidłowo oddychający poszkodowany | Ułóż w pozycji bezpiecznej i kontroluj oddech | Zadbaj o drożność dróg oddechowych i brak ucisku na klatkę piersiową |
| Brak prawidłowego oddechu lub zatrzymanie krążenia | Nie układaj w pozycji bezpiecznej, rozpocznij RKO | Wezwij pomoc i postępuj zgodnie z instrukcjami dyspozytora |
| Podejrzenie urazu kręgosłupa | Nie przemieszczaj poszkodowanego bez wyraźnej konieczności | Stabilizuj głowę i szyję w zastanej pozycji, a pomoc uzyskaj od służb ratunkowych |
| Poważny uraz miednicy, kończyn lub silne krwawienie | Nie obracaj poszkodowanego, jeśli nie jest to konieczne do ratowania życia | Kontroluj oddech i postępuj zgodnie z poleceniami dyspozytora |
Jeśli nie masz pewności, czy oddech jest prawidłowy, sprawdzaj go przez maksymalnie 10 sekund. Pojedyncze westchnienia, nieregularne charczenie lub agonalne łapanie powietrza nie są prawidłowym oddechem. W takiej sytuacji nie stosuj pozycji bezpiecznej, lecz rozpocznij RKO.
Szczególnej ostrożności wymaga podejrzenie urazu głowy, karku lub kręgosłupa. Nie należy wtedy obracać poszkodowanego tylko po to, aby ułożyć go według standardowego schematu. Wyjątkiem może być bezpośrednie zagrożenie życia, na przykład niedrożność dróg oddechowych lub wymioty, gdy obrót jest konieczny do ochrony oddechu.
Co robić po ułożeniu poszkodowanego?
Pozycja bezpieczna nie kończy działania ratownika. Do czasu przyjazdu służb stale obserwuj stan poszkodowanego:
- Regularnie sprawdzaj, czy oddycha prawidłowo i czy klatka piersiowa się unosi.
- Kontroluj, czy głowa nadal pozostaje odchylona, a usta i nos nie są zasłonięte.
- Jeśli oczekiwanie na pomoc trwa dłużej niż 30 minut, zmień bok, o ile nie ma podejrzenia urazu kręgosłupa lub innych przeciwwskazań.
- Przykryj poszkodowanego kocem, ale nie zasłaniaj twarzy i nie utrudniaj oddychania.
- Jeśli oddech zaniknie albo stanie się nieprawidłowy, obróć poszkodowanego na plecy i rozpocznij RKO.
Najważniejsza zasada brzmi: bok jest drugorzędny, a drożność dróg oddechowych i prawidłowy oddech mają pierwszeństwo. U osoby nieprzytomnej, która oddycha, wybierz stronę zapewniającą stabilność i wygodny dostęp do poszkodowanego. W zaawansowanej ciąży wybierz lewy bok.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje szkolenia z pierwszej pomocy ani instrukcji dyspozytora numeru alarmowego.
